Anayasa Mahkemesi (“AYM”), 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun’un (“Kanun”); Cumhurbaşkanına döviz ve kıymetli maden işlemleri ile Türk parasının değerine ilişkin geniş düzenleme yetkisi veren 1. maddesini, yasama yetkisinin devredilmezliği ilkesine aykırı olduğu gerekçesiyle iptal etmiştir.
Danıştay On Üçüncü Dairesi, kıymetli madenler borsası aracı kuruluşunun faaliyet izninin iptaline ilişkin işlemin ve bu işleme dayanak teşkil eden ikincil mevzuatın iptali istemiyle açılan davada, Kanun’un 1. maddesinin Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına vararak itiraz yoluyla AYM’ye başvurmuştur.
İtiraz konusu kural, AYM tarafından özellikle yasama yetkisinin devredilmezliğini düzenleyen Anayasa’nın 7. maddesi bakımından ele alınmıştır. Bu çerçevede AYM, düzenlemenin Cumhurbaşkanına; döviz, banknot, hisse senetleri ve tahvillerin alım satımı ile bunlar ve kıymetli madenler/kıymetli taşlar ve bunları içeren her türlü eşya ve kıymetlerin, ayrıca ticari senet ve ödeme araçlarının ülke dışına çıkarılması veya ülkeye getirilmesi ile Türk parasının değerinin korunması hususlarında, ekonomik yaşamın önemli ve geniş bir kesimine ilişkin yetki tanıdığını vurgulamıştır.
AYM, bu düzenleme alanının; mülkiyet hakkı, sözleşme özgürlüğü ve teşebbüs özgürlüğüyle doğrudan bağlantılı olduğunu, zira söz konusu kararların kişilerin malvarlığı değerleri üzerinde tasarrufta bulunmalarına ve ticari faaliyetlerine müdahale edebileceğini belirtmiştir. Dolayısıyla bu alanda temel hak ve özgürlüklerin sınırlanmasının söz konusu olduğunu, Anayasa’nın 13. maddesi uyarınca bu tür sınırlamaların “kanunla” yapılması gerektiğini belirtmiştir.
Kararda, yasama yetkisinin devredilmezliği ilkesi çerçevesinde yürütmenin “türevsel” nitelikteki düzenleme yetkisine ilişkin önceki içtihada atıf yapılmış; yürütmeye bırakılan düzenleme alanının ancak kanunla temel ilke ve esasları çizilmiş, çerçevesi belirlenmiş konularla sınırlı olabileceği; sınırsız, belirsiz ve geniş bir alanın yürütmenin düzenlemesine bırakılmasının Anayasa’nın 7. maddesiyle bağdaşmayacağı ifade edilmiştir.
Bu bağlamda AYM;
- Kanun’un 1. maddesinin yalnızca “Türk parasının kıymetinin korunması” amacına işaret ettiği, ancak bu amacın, Cumhurbaşkanına tanınan düzenleme yetkisinin sınırlarını belirlemek için tek başına yeterli olmadığı,
- Döviz, kıymetli maden ve ilgili kıymetlerin alım satımı ve hareketine ilişkin olarak hangi ilkeler, hangi ölçütler ve hangi sınırlar içinde karar alınabileceğinin kanunda gösterilmediği,
- Cumhurbaşkanına tanınan yetkinin, temel ilke ve esasları kanunla belirlenmeksizin çok geniş ve belirsiz bir alanı kapsadığı,
gerekçeleriyle yasama yetkisinin devredilmezliği ilkesiyle bağdaşmayan bir yetki devrinin söz konusu olduğu sonucuna ulaşarak Kanun’un 1. maddesinin iptaline karar vermiştir.
Kanun’un 1. maddesinin iptalinin Kanun’un 2. maddesi (Cumhurbaşkanınca alınacak kararlara ilişkin ilan ve yürürlük düzenlemesi) ile Ek 5. maddesi (Cumhurbaşkanınca alınan kararlarda lehe değişiklik yapılması veya kararların yürürlükten kaldırılması hâlinde lehe hükümlerin uygulanmasına dair düzenleme) uygulanmasını da imkânsız hâle getirdiğinden tespit etmiştir. Bu maddelerin de iptaline karar verilmiştir.
İptal kararları, AYM Kararı’nın kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından itibaren dokuz ay sonra yürürlüğe girecektir.
AYM kararının tam metnine bu bağlantıdan ulaşabilirsiniz.
