Rekabet Kurulu tarafından (“Kurul”) otomotiv sektöründe lastik üretimi ve dağıtımı alanında faaliyet gösteren çok sayıda teşebbüsün 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (“4054 sayılı Kanun”) 4. maddesini ihlal ettiği iddiasıyla soruşturma başlatılmıştır.
Bu bilgilendirme soruşturmanın kapsamı ve incelenen ihlal iddialarını, uzlaşma süreçleri ile soruşturma sonucunda verilen kararları ve sektördeki teşebbüsler açısından dikkat edilmesi gereken hususları özetlemektedir.
1. Soruşturmanın Kapsamı ve İncelenen İhlal İddiaları
Soruşturma kapsamında aşağıdaki rekabete aykırı davranış iddiaları incelenmiştir:
- Rakipler arasında fiyat hareketlerine yönelik uyumlu eylem
- Rekabete duyarlı bilgi değişimi
- Bayilere yönelik yeniden satış fiyatının belirlenmesi
- Bayilere yönelik bölge ve müşteri kısıtlaması
- Bayilere yönelik ayrımcı uygulamalar
- Bayilerle akdedilen sözleşmelerde rekabet etmeme yükümlülüğü
- İş gücü piyasalarına yönelik rekabeti kısıtlayıcı bilgi değişimi ve çalışan ayartmama anlaşmaları
Bu ihlal iddiaları bakımından soruşturma hem üretici/sağlayıcı teşebbüsler arasındaki yatay ilişkileri hem de üretici/sağlayıcılar ile bayileri arasındaki dikey ilişkileri kapsamaktadır. İş gücü piyasasına yönelik bilgi değişimi ve çalışan ayartmama anlaşmalarına ilişkin iddiaların soruşturma kapsamına alınması, Kurul’un bu alandaki inceleme yaklaşımını genişlettiğini göstermesi açısından dikkat çekmektedir.
2. Uzlaşma Süreci ve Uygulanan Cezalar
Soruşturma sürecinde, soruşturmaya taraf yedi teşebbüs tarafından uzlaşma başvurusunda bulunulmuştur. Yürütülen uzlaşma süreçleri sonucunda uzlaşma başvurusunda bulunan teşebbüslere toplam 497.091.986,13 TL idari para cezası uygulanmasına karar verilmiştir.
3. Soruşturma Sonucundaki Kararlar ve Uygulanan Cezalar
Yürütülen soruşturma sonucunda, uzlaşma başvurusunda bulunmayan teşebbüsler bakımından toplam 3.136.843.185,19 TL idari para cezası uygulanmasına karar verilmiştir.
Kararın dikkat çeken boyutlarından biri, bazı teşebbüsler hakkında belirli iddialar bakımından idari para cezası uygulanmamasına karar verilmesidir.
- Prometeon Turkey Endüstriyel ve Ticari Lastikler AŞ hakkında fiyat hareketlerine yönelik uyumlu eylem iddiası bakımından yeterli bulgu elde edilememiştir.
- Brisa Bridgestone Sabancı Lastik Sanayi ve Ticaret AŞ ve Hankook Lastikleri AŞ hakkında bayilere yönelik ayrımcı uygulama iddiaları bakımından ihlal tespiti yapılmamıştır.
- Brisa Bridgestone Sabancı Lastik Sanayi ve Ticaret AŞ, forklift lastikleri pazarında uyguladığı rekabet etmeme yükümlülüğü bakımından 2017/3 sayılı Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında muafiyetten yararlanmıştır.
- Cengizler Oto Lastik ve Gürlas Oto Lastik hakkında ise ihlal tespit edilmekle birlikte, söz konusu ihlal 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 20. maddesi çerçevesinde zamanaşımına uğradığından idari para cezası uygulanmamıştır.
4. Getirilen Yapısal Yükümlülükler
Kurul, 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesi uyarınca, yalnızca idari para cezasının yanı sıra ihlallerin tekrarını önlemek ve lastik yenileme pazarında rekabeti tesis etmeye yönelik yapısal yükümlülükler de getirmiştir.
a. Filigran yükümlülüğü: Bayilere gönderilecek her türlü fiyat listesi ve fiyata ilişkin duyuruda (zam, iskonto, prim, destek, satış koşulları, finansal koşullar, teşvik sistemi vb.) her bir bayiyi bireysel olarak tanımlayan bir kodlamaya, ayırt edici, görünür ve sayfaya yayılacak biçimde filigran yöntemiyle yer verilmesi gerekmektedir.
b. Portal/arayüz yükümlülüğü: Fiyat ve fiyatı oluşturan unsurlara ilişkin duyuruların toplu iletim yöntemiyle değil, her bir bayinin kendisine özgü kullanıcı adı ve şifresiyle erişebildiği ve üretici/sağlayıcı ile bayi arasındaki işlemlerin yürütüldüğü bir arayüz/portal aracılığıyla bireysel olarak gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Söz konusu portalın mevcut olmaması halinde derhal oluşturulması gerekmektedir.
c. Sözleşmesel tedbirler: Üretici/sağlayıcı ile bayiler arasındaki mevcut ve gelecekteki sözleşmelere, bayilere iletilen fiyat ve fiyatı oluşturan unsurlara dair ileri tarihli ve/veya uygulama tarihi geleceğe yönelik bilgilerin rakip üretici/sağlayıcılar ve/veya bayileriyle paylaşılmasını engelleyici ve caydırıcı nitelikte cezai şart ile sözleşmenin haklı sebeple feshini öngören hükümlerin eklenmesi gerekmektedir.
5. Sektördeki Teşebbüsler Açısından Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Soruşturma kararı, yalnızca lastik üretimi ve dağıtımı alanındaki teşebbüsleri değil, benzer dikey ve yatay ilişkiler içinde bulunan sektörleri de yakından ilgilendirmektedir. Bu çerçevede başta lastik sektörü olmak üzere ilgili pazarlarda faaliyet gösteren teşebbüslerin aşağıdaki hususları değerlendirmesi önem taşımaktadır.
a. Fiyat duyurularının iletilme biçimi gözden geçirilmeli, toplu mesaj/e-posta gibi yöntemler bireysel bayi bazlı iletişime dönüştürülmemelidir.
b. Sektörel toplantılar, meslek birlikleri ve dernek faaliyetlerinde gerçekleştirilen fiyat, maliyet ve prim bilgisi paylaşımları rekabet hukuku perspektifinden incelenmelidir.
c. Bayilerle akdedilen sözleşmelerde bölge/müşteri kısıtlaması, yeniden satış fiyatının belirlenmesi ve rekabet etmeme hükümlerine ilişkin mevcut düzenlemeler ilgili mevzuat kapsamında değerlendirilmelidir.
d. İşe alım süreçleri, ücret politikaları ve insan kaynakları alanındaki uygulamalar iş gücü piyasasına yönelik rekabet hukuku riskleri açısından gözden geçirilmelidir.
Sonuç
Söz konusu soruşturma, Türk rekabet hukukunda birden fazla boyutuyla önem taşımaktadır. Uzlaşma kapsamında uygulanan yaklaşık 497 milyon TL ve soruşturma sonucunda hükmedilen yaklaşık 3,1 milyar TL olmak üzere toplam 3,6 milyar TL’yi aşan idari para cezaları, otomotiv ve yan sanayi sektörleri başta olmak üzere dağıtım kanalları üzerinden yürütülen rekabet ihlalleri bakımından Kurul’un caydırıcı yaptırım politikasını kararlılıkla sürdürdüğünü ortaya koymaktadır. Uzlaşma usulünün bu kapsamda uygulanması ise soruşturma süreçlerinde strateji belirleyecek teşebbüsler açısından önemli bir emsal teşkil etmektedir.
Gerek lastik sektöründe gerekse benzer dağıtım yapılarına sahip sektörlerde faaliyet gösteren teşebbüslerin rekabet hukukuna tam uyum sağlamaları, mevcut risk alanlarını tespit etmeleri ve önleyici tedbirleri zaman kaybetmeksizin hayata geçirmeleri büyük önem taşımaktadır.
Bu bilgi notu genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımamaktadır. Soruşturma süreci ve uyum yükümlülüklerinize ilişkin hukuki görüş almak için iletişime geçebilirsiniz.
