Pazar Koşullarının Değişiminin Taahhütlere Etkisi: Yemeksepeti Örneği

Rekabet Kurulu (“Kurul”), Yemek Sepeti Elektronik İletişim Perakende Gıda AŞ (“Yemeksepeti”) hakkında 2021 yılında bağlayıcı hale getirilen[1] taahhütlerin kaldırılmasına ilişkin talebi kısmen kabul etmiştir.[2]

Çevrimiçi yemek siparişi-servisi platform hizmetleri pazarının yapısında esaslı bir değişiklik olduğuna ve Yemeksepeti’nin bahse konu pazarda hâkim durumda olmadığı kanaatine varan Kurul, zorunlu Joker ve minimum sepet tutarı uygulamasına son verilmesi ile Vale modelinin fiyatlama politikalarına ilişkin taahhütlerin kaldırılmasına; dar en çok kayrılan müşteri (“EKM”) koşullarına ilişkin taahhütlerin ise iki yıl sonra başvuru üzerine yeniden değerlendirilebileceğine karar vermiştir.

Karar, süresiz olarak bağlayıcı hale getirilen taahhütlerin pazar gücündeki değişime bağlı olarak esaslı biçimde revize edilebileceğinin bir kez daha altını çizmesinin yanı sıra, dar EKM koşullarını 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (“4054 sayılı Kanun”) hem 4. hem de 6. maddeleri bakımından incelemesiyle dikkat çekmektedir.

Kurul, 2020 yılında Yemeksepeti’nin çevrim içi yemek siparişi-servisi platform hizmetleri pazarındaki uygulamalarıyla 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddelerini ihlal edip etmediğinin tespiti bakımından soruşturma başlatmıştı.[3] Bu soruşturma, Yemeksepeti’nin çevrim içi yemek siparişi-servisi platform hizmetleri pazarında uygulanan (i) dar EKM hükümlerine son verileceği, (ii) zorunlu Joker uygulamasının kaldırılacağı ve gönüllü hale getirileceği, (iii) minimum sepet tutarı uygulamasının restoranlar tarafından belirlenecek şekilde kurgulanacağı, (iv) vale iş modeli açısından kurye personelinin ücret, yemek giderleri ile kurye ve vale hizmeti için kullanılan iletişim ve akaryakıt giderlerini karşılayacak şekilde fiyatlandırma yapılmasına devam ettirileceği taahhütlerinin bağlayıcı hale getirilmesiyle 2021 yılında sonlandırılmıştı (“Taahhüt Kararı”).

Taahhütlere tam uyum içerisinde olan Yemeksepeti, 17.09.2024 tarihli başvurusu ile esasen (i) Taahhüt Kararı’ndan bu yana pazar koşullarının ciddi anlamda değiştiği, (ii) taahhütlerin Yemeksepeti’nin birtakım rakipleriyle rekabet edebilme imkanını ortadan kaldırdığı, (iii) rekabetin tesisi için öngörülen bu taahhütlerin, pazardaki esaslı değişiklikler sonucu, rekabeti engelleyici bir nitelik kazandığı ve (iv) Yemeksepeti’nin rakipleriyle eşit koşullarda rekabet edebilmesi için bağlı olduğu taahhütlerin kaldırılması gerektiğini ifade etmiştir.

Çevrim içi yemek siparişi-servisi platform hizmetleri pazarının yapısını derinlemesine inceleyen Kurul, pazarın 2020 yılından sonraki dönemde, Yemeksepeti’nin domine ettiği bir pazar yapısından özellikle Trendyol Go[4] ve Getir Yemek’in[5] pazara girişiyle birden fazla oyuncunun rekabet edebildiği bir yapıya evrildiği, pazara farklı oyuncuların girebildiği ve bu oyuncuların pazarda tutunabildiği, tekele yakın bir pazar payına sahip olan Yemeksepeti’nin başvuru tarihinde hâkim durumda olmadığı sonucuna ulaşmıştır.

Bu çerçevede, pazarın yapısında ve Yemeksepeti’nin pazardaki konumunda esaslı bir değişiklik gerçekleştiği kanaatine varan Kurul, taahhütlerin yeniden değerlendirilmesi için gerekli olan “Kararın alınmasına temel teşkil eden herhangi bir unsurda esaslı değişiklik olması” koşulunun[6] gerçekleştiğini tespit ederek kaldırılması talep edilen taahhütleri tek tek incelemiştir.

İncelemesinde Kurul:

• hâkim durumda olmayan Yemeksepeti’nin restoranlara tek taraflı dayatma gücünün ortadan kalktığını tespit ederek zorunlu Joker uygulaması ve minimum sepet tutarına ilişkin taahhütlerin kaldırılmasına karar vermiştir.
• vale iş modeli fiyatlandırmasına yönelik taahhüdü de kaldırmıştır. Zira, hâkim durumda olmayan bir teşebbüsün maliyet altı fiyatlamayla çevrimiçi yemek servisine yönelik platform ve kurye hizmetleri pazarlarında rekabeti bozucu etki doğurması beklenmemektedir.
• dar EKM koşullarına ilişkin taahhüdün kaldırılmamasına, ancak iki yıl sonra yapılabilecek bir başvuru ile bu taahhüdün kaldırılmasının tekrar değerlendirilmesine karar verilmiştir. Taahhüdün kaldırılmamasına ilişkin olarak Kurul:

1. 1. her ne kadar Yemeksepeti ilgili pazarda hâkim durumda olmasa da dar EKM koşullarının 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi bakımından da değerlendirilmesi gerektiğini,
   2. Yemeksepeti’nin, hâkim durum analizinde kullanılan pek çok parametre bakımından pazar liderliğini koruduğunu,
   3. Yemeksepeti’nin pazar payının 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara ilişkin Grup Muafiyeti Tebliği (“2002/2 sayılı Tebliğ”) kapsamındaki %30 eşiğini aştığını ve dar EKM koşullarının grup muafiyetinden yararlanamayacağını,
   4. pazarın hala Yemeksepeti, Trendyol Go ve Getir Yemek tarafından domine edildiğini ve EKM koşullarının rekabeti kısıtlayıcı etkilerinin kümülatif bir biçimde artabileceğinden pazarda EKM koşullarına daha temkinli yaklaşılması gerektiğini ve
   5. incelemeye konu dar EKM koşullarının, ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması koşulunu sağlamadığını ve bireysel muafiyetten yararlanamayacağını ifade etmiştir.

Kararın oyçokluğuyla alınmış olması da dikkat çekicidir. Karşı oy gerekçesinde özetle (i) Yemeksepeti’nin pazar payı düşüşünün nominal kaldığını ve Yemeksepeti’nin hâlen pazar lideri olduğu, (ii) dijital pazarların ağ etkileri, ilk giren avantajı gibi yapısal özellikleri nedeniyle bu düşüşün doğurduğu rekabetçi baskının yeterli olmadığı, (iii) pazarın Yemeksepeti’nin payı azalmasına rağmen aşırı yoğunlaşmış yapıda kalmaya devam ettiği, (iv) buna karşılık taahhütlere rağmen Yemeksepeti’ni konu eden fiyatlama, komisyon, indirime zorlama, kurye hizmeti almaya zorlama ve platformdan çıkışı zorlaştırma gibi konularda çok sayıda şikâyetin Rekabet Kurumuna ulaşmaya devam ettiği, (v) bu tablonun, taahhütlerin kaldırılması yerine yeniden bir soruşturma açılması fikrini öne çıkarması gerektiği ve (vi) verilen taahhütlerin yeterince yakından izlenmediği, fiyat yapısının sömürü ve dışlamayı test edecek şekilde takip edilmediği ve şikâyetlerin yeterince değerlendirilmediği belirtilmiştir.

Söz konusu karar:

• Bağlayıcı taahhütlerin süresiz olsalar dahi mutlak olmadığını, pazar yapısındaki esaslı değişikliklerin somut verilerle ispatlanabildiği ölçüde yeniden değerlendirilebileceğini ve gerektiğinde kaldırılabileceğini bir kez daha ortaya koymakta ve

EKM koşulları gibi dikey kısıtlamaların, koşuldan yararlanan tarafın hâkim durumunun sona ermesinden bağımsız olarak, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi ve 2002/2 sayılı Tebliğ’de öngörülen pazar payı eşiği ile kümülatif etki analizi kapsamında ayrı bir teste tabi tutulabileceğini ve bu nedenle hâkim durumu sona eren oyuncuların dahi dikey kısıtlamalarının kendiliğinden güvenli alana dahil olmadığının altını çizmektedir.

[1] Kurul’un 04.06.2020 tarihli ve 20-27/336-M sayılı kararı.

[2] TYG Turkey Elektronik Ticaret Hizmetleri ve Yatırımları AŞ.

[3] Getir Perakende Lojistik AŞ.

[4] 4054 sayılı Kanun’un 43. Maddesinin dördüncü fıkrasının (a) bendi.

[5] Kurul’un 28.01.2021 tarihli ve 21-05/64-28 sayılı kararı.

[6] Kurul’un 27.11.2025 tarihli ve 25-44/1086-615 sayılı kararı.