Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalar Yönetmeliği (“Yönetmelik”) kapsamında yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalara İlişkin Uygulama Tebliği (“Tebliğ”) ile yeni gıdalara ve diğer ülkelerden gelen geleneksel gıdalara ilişkin başvuru, bildirim ve değerlendirme süreçlerinde uygulanacak idari ve bilimsel gereklilikler düzenlenmiştir.
Tanımlar ve Kapsam
Tebliğ kapsamında; yeni gıda statüsünün belirlenmesine ilişkin danışma sürecine, başvuru sahibi tarafından Genel Müdürlüğe yapılan başvuru üzerine yeni gıdaların piyasaya arzına izin verilmesi ve yeni gıdalar listesinin güncellenmesine ilişkin prosedüre, diğer bir ülkeden gelen geleneksel gıdanın bildirimine ve diğer bir ülkeden gelen geleneksel bir gıdaya izin verilmesine ilişkin başvuru sürecine yer verilmektedir.
Tebliğ ile ayrıca yeni gıda başvurularına ilişkin süreçlerde kullanılacak temel kavramlar olan “başvuru”, “bildirim” ve “danışma talebi” tanımlanmıştır.
Yeni Gıda Statüsünün Belirlenmesine İlişkin Danışma Süreci
Tebliğ ile piyasaya arz etmeyi amaçladıkları bir gıdanın Yönetmelik kapsamına girip girmediğinden emin olmayan gıda işletmecilerinin, söz konusu ürünün yeni gıda niteliğinde olup olmadığının belirlenmesi amacıyla Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü’ne (“Genel Müdürlük”) danışma başvurusunda bulunabilmesine ilişkin süreç düzenlenmiştir. Başvuruların dilekçe, teknik dosya, destekleyici belgeler ve açıklama notlarını içermesi gerekmektedir.
Genel Müdürlük başvurunun geçerliliğini değerlendirecek olup gerekli görmesi halinde ilave bilgi talep edebilecektir. Yeni gıda statüsüne ilişkin kararın, danışma talebinin geçerli kabul edilmesinden itibaren dört ay içerisinde verilmesi öngörülmüş olup bu sürenin gerekçelendirilmek kaydıyla dört aya kadar uzatılabilmesine imkân tanınmıştır.
Yeni gıda statüsünün belirlenmesine ilişkin kararların Genel Müdürlüğün internet sitesinde yayımlanacağı ayrıca hüküm altına alınmıştır.
Tebliğ ile başvuru dosyalarında yer alan ve açıklanması halinde başvuru sahibinin rekabetçi konumuna zarar verebilecek bilgiler bakımından gizlilik talebinde bulunulabilmesi imkânı getirilmiştir.
Öte yandan, başvuru sahibinin adı ve adresi, ürün açıklaması ile çalışma özetleri gibi belirli bilgilerin hiçbir koşulda gizli kabul edilmeyeceği düzenlenmiştir.
Eğer işletme süreç içinde ticari sırlarının açığa çıkmasından endişe ederse, bilgilendirilmesini takip eden 3 hafta içinde danışma talebini geri çekebilecek ve bu süre zarfında bilgileri gizli kalacak.
Yeni Gıda Başvurularına İlişkin Gereklilikler
Tebliğ ile yeni gıdaların kullanım iznine ilişkin başvurularda sunulması gereken idari ve bilimsel gereklilikler ayrıntılı şekilde düzenlenmiştir. Bu kapsamda başvuru sahiplerinin; başvuru sahibi ve üreticiye ilişkin iletişim bilgileri, üretim sürecine ilişkin açıklamalar ile kapsamlı bir risk değerlendirmesi yapılmasına olanak sağlayacak verileri içeren bir teknik dosya hazırlaması zorunlu tutulmuştur.
Sunulması gereken bilgiler arasında üretim süreci, bileşim verileri, toksikolojik çalışmalar, alerjenite değerlendirmeleri, kullanım koşulları ve beklenen tüketim miktarlarına ilişkin veriler yer almaktadır. Tasarlanmış nanomateryal içeren ürünler bakımından ise tespit ve karakterizasyona ilişkin test yöntemlerinin ayrıca sunulması zorunlu tutulmuştur.
Başvurulara ilişkin ön kontrolün on beş iş günü, risk değerlendirmesine ilişkin detaylı kontrolün ise otuz iş günü içerisinde tamamlanması öngörülmüş olup Genel Müdürlük gerekli görmesi halinde ilave bilgi talep edebilecektir.
Bilimsel komisyon tarafından hazırlanan bilimsel görüş; yeni gıdanın tanımlanması, üretim sürecinin değerlendirilmesi, bileşim verileri, spesifikasyonlar, tüketim geçmişi, önerilen kullanım seviyeleri ve beklenen alım miktarı, emilim-dağılım-metabolizma-atılım bilgileri, beslenme ve toksikolojik veriler, alerjenite değerlendirmesi ile belirsizlik ve kısıtlamaların vurgulandığı genel risk değerlendirmesini kapsamaktadır. Beslenme yoluyla maruz kalma miktarının sağlık bazlı kılavuz değeri aşması halinde, ilgili gıda gruplarının toplam maruz kalmaya katkısını gösteren ayrıntılı maruz kalma değerlendirmesi de bilimsel görüşe dâhil edilecektir.
Diğer Ülkelerden Gelen Geleneksel Gıdalara İlişkin Süreçler
Tebliğ ile diğer ülkelerden gelen geleneksel gıdalara ilişkin bildirim ve başvuru süreçleri düzenlenmiş olup başvuru sahiplerinin, ilgili ürünün güvenilir tüketim geçmişini, kullanım koşullarını, tüketim miktarını ve güvenilirlik değerlendirmesini içeren bir teknik dosya sunması zorunlu tutulmuştur.
Tebliğ kapsamında hem bildirim hem de başvuru usulü öngörülmüş olup mevcut güvenilirlik değerlendirmesinin etkilenmeyeceğinin gerekçelendirilmesi halinde, kullanım koşulları, spesifikasyonlar veya etiketlemeye ilişkin değişiklik başvurularında bazı bilimsel verilerin yeniden sunulmamasına imkân tanınmıştır.
Ön kontrolün on beş, risk değerlendirmesine ilişkin detaylı incelemenin ise otuz iş günü içerisinde tamamlanması öngörülmüş olup Genel Müdürlük gerekli görmesi halinde ilave bilgi talep edebilecektir.
Bilimsel komisyon tarafından ilgili geleneksel gıdanın güvenilirliğine ilişkin gerekçeli görüş hazırlanacak olup ürünün insan sağlığı bakımından risk oluşturabileceği yönünde itiraz bulunması halinde bu itirazın bilimsel gerekçelerle desteklenmesi gerekecektir.
Avrupa Birliği Mevzuatına Uyum
Tebliğ; yeni gıda statüsünün belirlenmesine ilişkin, yeni gıdaların başvuruları için idari ve bilimsel gerekliliklere ilişkin ve diğer bir ülkeden gelen geleneksel gıdalar için idari ve bilimsel gerekliliklere ilişkin Komisyon Uygulama Tüzükleri dikkate alınarak Avrupa Birliği mevzuatına uyum çerçevesinde hazırlanmıştır.
Tebliğ, 20 Mayıs 2026 tarihli ve 33259 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak aynı tarihte yürürlüğe girmiştir.
Tebliğ’in tam metnine bu link aracılığıyla ulaşabilirsiniz.
