Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalar Yönetmeliği (“Yönetmelik“), 20 Mayıs 2026 tarihli ve 33259 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Yönetmelik ile yeni gıdalara ilişkin düzenleyici çerçeve yeniden düzenlenmiş; özellikle piyasaya arz, izin süreçleri, bilimsel değerlendirme mekanizmaları ve veri korumasına ilişkin usul ve esaslar belirlenmiştir.
Amaç ve Kapsam
Yönetmeliğin amacı, yeni gıdaların piyasaya arzına ilişkin usul ve esasları belirlemek ve insan sağlığının ve tüketicinin korunmasını sağlamaktır.
Yönetmelik; yeni gıda statüsünün belirlenmesi, yeni gıdaların piyasaya arzı, izin ve bilimsel değerlendirme süreçleri, diğer ülkelerden gelen geleneksel gıdalara ilişkin özel prosedürler ile veri koruması ve gizlilik süreçlerine ilişkin hükümleri kapsamaktadır.
Yönetmelik ile Getirilen Başlıca Düzenlemeler
Yeni Gıda Tanımı ve Yeni Gıda Statüsünün Belirlenmesi
- Yeni gıda kavramı, Yönetmelik’in ekinde yer alan Yeni Gıdalar Listesi’ndeki gıdalar ile 31 Aralık 2025 tarihinden önce ülkemizde insan tüketimine yönelik olarak önemli ölçüde kullanılmayan ve Yönetmelik’te belirtilen kategorilerden en az birine giren gıdaları kapsayacak şekilde düzenlenmiştir.
- Yeni bir moleküler yapıya sahip veya moleküler yapısı kasıtlı olarak değiştirilmiş olan ürünler, mikroorganizma, mantar ve alg kaynaklı gıdalar, mineral esaslı materyalden oluşan gıdalar, belirli istisnalar dışında bitkilerden veya bitki kısımlarından oluşan, izole edilen veya üretilen gıdalar, belirli istisnalar dışında hayvanlardan veya hayvan kısımlarından oluşan, izole edilen veya üretilen gıdalar, hücre veya doku kültüründen elde edilen ürünler, tasarlanmış nanomateryallerden oluşan gıdalar, yeni üretim süreçleriyle elde edilen belirli ürünler, belirli koşulların varlığı hâlinde vitaminler, mineraller ve diğer öğeler ile daha önce yalnızca takviye edici gıdalarda kullanılan ve artık diğer gıdalarda da kullanılması amaçlanan gıdalar yeni gıda kategorileri arasında sayılmıştır.
- Genetik Yapısı Değiştirilmiş Organizmalar ve Ürünlerine Dair Yönetmelik kapsamındaki ürünler ile belirli gıda enzimleri, gıda katkı maddeleri, aroma vericileri ve gıda üretiminde kullanılan ekstraksiyon çözücülerinin Yönetmelik kapsamı dışında olduğu düzenlenmiştir.
- Gıda işletmecilerinin, piyasaya arz etmeyi planladıkları yeni gıdaların Yönetmelik kapsamında olup olmadığını değerlendirmekle yükümlü olduğu; tereddüt halinde Genel Müdürlüğe başvurabilecekleri öngörülmüştür.
Yeni Gıdaların Piyasaya Arzı ve İzin Sistemi
- Yeni Gıdalar Listesi’nin, piyasaya arzına izin verilen yeni gıdalardan oluşacak şekilde Bakanlık tarafından oluşturulacağı ve güncelleneceği düzenlenmiştir. Bununla birlikte, ilgili listede yer alan yeni gıdaların yalnızca listede belirtilen kullanım koşulları ve etiketleme gerekliliklerine uygun olarak piyasaya arz edilebileceği ve gıdalarda kullanılabileceği hükme bağlanmıştır.
- Yeni gıdaların listeye dâhil edilebilmesi için insan sağlığı açısından güvenilirlik riski oluşturmaması, tüketiciyi yanıltmaması ve başka bir gıdanın yerine kullanılması halinde tüketici açısından beslenme yönünden dezavantaj yaratmaması şartları aranmıştır.
- Domuz ve böcek kaynaklı yeni gıdalara ilişkin başvuru ve bildirimlerin kabul edilmeyeceği ve bu ürünlerin Yeni Gıdalar Listesi’nde yer almayacağı düzenlenmiştir.
Başvuru ve Bilimsel Değerlendirme Süreçleri
- Yeni gıdalara ilişkin başvuruların; üretim süreci, bileşim, bilimsel veri ve kanıtlar, kullanım koşulları ile etiketleme gerekliliklerine ilişkin bilgi ve belgeleri içermesi gerektiği düzenlenmiştir.
- Geçerli başvuruların bilimsel komisyona iletileceği; bilimsel komisyonun ilgili yeni gıdanın güvenilirliği, kullanım koşulları ve beslenme açısından etkilerini
değerlendirerek bilimsel görüş oluşturacağı öngörülmüştür.
- Bilimsel komisyon tarafından hazırlanan bilimsel görüşlerin kamuoyunun değerlendirmesine açılabileceği ve ilgili tarafların görüşlerini sunabileceği; bilimsel komisyonun gelen görüşleri değerlendirerek nihai bilimsel görüşünü Genel Müdürlüğe ileteceği düzenlenmiştir.
Diğer Ülkelerden Gelen Geleneksel Gıdalar
- Başka bir ülkede güvenilir tüketim geçmişine sahip geleneksel gıdalar bakımından özel bildirim ve değerlendirme prosedürü öngörülmüş; bu kapsamda, yeni gıdalara ilişkin standart başvuru prosedürü yerine Genel Müdürlüğe bildirimde bulunulabilmesine imkân tanınmıştır.
- Bildirimlerin geleneksel gıdanın bileşimi, coğrafi menşei, güvenilir tüketim geçmişi, kullanım koşulları ve etiketleme gerekliliklerine ilişkin bilgileri içermesi gerektiği düzenlenmiştir.
- Bilimsel komisyon tarafından güvenilirliğe ilişkin itiraz bulunmaması halinde ilgili ürünün piyasaya arzına izin verilmesi ve Yeni Gıdalar Listesi’nin güncellenmesi sürecinin sonuçlandırılacağı; itiraz bulunması halinde ise başvuru sahibine ilave veri ve belgelerle yeniden başvuru imkânı tanınacağı öngörülmüştür.
Gizlilik ve Veri Koruması
- Başvuru sahiplerine, belirli bilgi ve belgelerin ticari menfaatlerine zarar vereceğini ortaya koymaları halinde bu bilgilerin gizli olarak işleme alınmasını talep etme imkânı tanınmıştır.
- Belirli şartların sağlanması halinde, yeni geliştirilmiş bilimsel veri ve kanıtların beş yıl süreyle koruma altına alınabileceği ve bu verilerin ilk başvuru sahibinin onayı olmaksızın sonraki başvurular bakımından kullanılamayacağı düzenlenmiştir.
Yönetmeliğin yayımı tarihinden önce faaliyet gösteren gıda işletmecilerinin, EK-1 hükümlerine 30 Haziran 2027 tarihinden itibaren uymakla yükümlü olduğu düzenlenmiştir. Ayrıca, 30 Haziran 2027 tarihinden önce etiketlenen veya piyasaya arz edilen gıdaların raf ömrü sonuna kadar piyasada bulunabileceği; bu tarihe kadar ise Yönetmeliğin yayımından önce yürürlükte bulunan mevzuat hükümlerinin uygulanmaya devam edeceği belirtilmiştir.
Yönetmelik’in tam metnine bu bağlantıdan erişebilirsiniz.
